Ubuntu 26.10 Stonking Stingray: có gì mới, có nên cài

Ubuntu 26.10 "Stonking Stingray" phát hành ngày 15/10/2026, dùng nhân Linux 7.3, GNOME 51 và hoàn tất việc chuyển bộ lệnh cơ bản sang uutils coreutils viết bằng Rust. Đây là bản ngắn hạn, chỉ được hỗ trợ 9 tháng tới tháng 7/2027. Nếu bạn dùng Ubuntu cho máy chủ production hoặc máy làm việc cần ổn định, nên ở lại 26.04 LTS; còn nếu muốn thử công nghệ mới, phần cứng đời mới hoặc làm việc với GPU AMD, 26.10 đáng cân nhắc.

Thông số chính của Ubuntu 26.10

Các con số dưới đây lấy từ thông báo phát hành của Canonical và ghi chú phát hành Ubuntu 26.10:

Những thay đổi đáng chú ý

Coreutils chạy hoàn toàn bằng Rust

Các lệnh quen thuộc như cp, mv, rm giờ dùng bản triển khai uutils viết bằng Rust. Với người dùng thông thường, khác biệt gần như không thấy. Với script shell lâu đời dựa vào hành vi rất đặc thù của GNU coreutils (định dạng output, cờ ít dùng), nên chạy lại bộ kiểm thử. Ghi chú phát hành cho biết có cách chuyển về GNU coreutils, được mô tả trong tài liệu của bản 26.04.

Myna: chuyển giọng nói thành chữ ngay trên máy

Canonical giới thiệu Myna, một tác nhân speech-to-text tùy chọn chạy bằng mô hình cục bộ, không gửi âm thanh lên máy chủ. Hãng cho biết dự định đưa Myna thành mặc định ở Ubuntu 28.04 LTS. Đây là tính năng đáng thử cho ai cần ghi chú nhanh nhưng lo ngại dữ liệu giọng nói rời khỏi máy.

Bảo mật: ký gói hậu lượng tử, mã hóa ổ đĩa bằng TPM

• APT xác minh chữ ký kho phần mềm bằng Sequoia PGP thay cho GnuPG, hướng tới ký gói an toàn trước máy tính lượng tử.
• Mã hóa toàn ổ dựa trên TPM mở rộng sang phần cứng không có Hardware Root of Trust, cho phép yêu cầu thêm PIN hoặc passphrase.
• Đăng nhập bằng Microsoft Entra ID với mật khẩu cộng MFA hoặc không mật khẩu, hữu ích cho doanh nghiệp dùng Microsoft 365.

Cho người làm AI và phần cứng mới

ROCm 10.0 hỗ trợ thêm kiến trúc GPU AMD, kèm vLLM và SGLang. Bản 26.10 có bộ cài riêng cho phần cứng amd64v3 và ảnh desktop cho RISC-V (hỗ trợ SpacemiT K3). Spring AI có trong Spring devpack, cùng một devpack cho Rust.

Thay đổi hệ thống khác

• dbus-broker thay dbus-daemon làm D-Bus mặc định.
• OpenSSH tách thành gói openssh (không GSSAPI) và openssh-gssapi; cài mới dùng bản không GSSAPI.
• Gỡ hỗ trợ script init kiểu System V, gỡ WEP khỏi Settings, MySQL bỏ plugin mysql_native_password.

Ai nên cài, ai nên chờ

• Lập trình viên muốn toolchain mới: GCC 15, Rust 1.97, Go 1.27 có sẵn trong kho, không cần PPA. Hợp với máy cá nhân.
• Người làm AI với GPU AMD: ROCm 10.0 là lý do chính để lên 26.10.
• Máy chủ production: ở lại 26.04 LTS. Chín tháng hỗ trợ buộc bạn nâng cấp tiếp lên bản kế tiếp trước tháng 7/2027.
• Người mới học Linux: nên bắt đầu với bản LTS; quy trình cài cơ bản không đổi nhiều so với bài hướng dẫn cài Ubuntu cho lập trình viên mới.

Lưu ý khi nâng cấp từ 26.04 LTS

Ghi chú phát hành liệt kê vài điểm có thể chặn hoặc làm hỏng quá trình nâng cấp:

1. Máy dùng mã hóa ổ đĩa bằng TPM chưa nâng cấp được từ 26.04 vào ngày phát hành; Canonical dự kiến mở trong vòng đời 26.10.
2. MySQL: trình nâng cấp sẽ dừng nếu còn tài khoản dùng mysql_native_password. Chuyển các tài khoản đó sang phương thức xác thực khác trước.
3. OpenSSH: nếu máy dùng Kerberos với SSH, trình nâng cấp có thể chọn gói GSSAPI. Kiểm tra lại cấu hình truy cập từ xa sau khi xong để không bị khóa ngoài máy chủ.
4. Phân vùng /boot đặc biệt (mã hóa, RAID-5/6, Btrfs, XFS, ZFS…) có thể bị chặn ở các bản sau.

Luôn sao lưu trước khi nâng cấp, và với máy chủ, chụp snapshot nếu chạy trên cloud hoặc máy ảo. Nếu bạn đang chọn nơi đặt máy chủ thử nghiệm, bài so sánh dịch vụ cloud hosting VPS có các lựa chọn phổ biến tại Việt Nam.

Thử Ubuntu 26.10 mà không động tới máy chính

Muốn xem bản mới chạy ra sao trước khi quyết định, có ba cách ít rủi ro:

• USB live: ghi file ISO ra USB, khởi động từ USB và chọn dùng thử. Cách này cho biết Wi-Fi, bàn phím, màn hình, âm thanh trên chính phần cứng của bạn có hoạt động không, đặc biệt quan trọng với các dòng laptop nằm trong danh sách lỗi đã biết.
• Máy ảo: cài vào VirtualBox, VMware hay Hyper-V để làm quen giao diện GNOME 51 và thử toolchain mới. Không phản ánh được chuyện driver, nhưng an toàn tuyệt đối với dữ liệu.
• Container: với lập trình viên chỉ cần thử phiên bản GCC, Python hay Go mới, chạy một container dùng image Ubuntu 26.10 là cách nhanh nhất, không cần cài hệ điều hành.

Nếu dùng máy ảo trên cloud, hãy tạo một instance nhỏ, thử ứng dụng của bạn trên đó vài ngày, rồi xóa khi xong để không phát sinh chi phí.

Devpack cho Spring và Rust

Canonical giới thiệu khái niệm devpack: gói công cụ phát triển đóng sẵn cho từng hệ sinh thái. Bản 26.10 có Spring AI trong Spring devpack và một devpack mới cho Rust. Với team Java hoặc Rust, đây là cách thiết lập môi trường đồng nhất giữa các máy mà không phải tự viết script cài đặt.

Với người quản trị nhiều máy, nên ghi lại danh sách gói đã cài trên máy thử (lệnh apt list --installed) để đối chiếu khi gặp lỗi, và giữ ảnh đĩa sạch của bản 26.04 để quay về nhanh nếu cần.

Lỗi đã biết cần để ý

Trên desktop, Canonical ghi nhận màn hình có thể đứng trên một số laptop AMD hai GPU, Wi-Fi chập chờn với một số máy dùng Intel AX211, bàn phím không nhận trên một số laptop Snapdragon X2 Elite kể cả trong bộ cài live, và lỗi camera Intel IPU khi khởi động hoặc ngủ. Phía máy chủ, xóa hẳn gói openssh đang ở trạng thái rc có thể làm mất truy cập từ xa. Nếu máy của bạn nằm trong các nhóm này, chờ bản vá trước khi nâng cấp.